کلمات گیلکی

حرف پ:

پیلام(پیلوم):گیاهی باساقه هاوبرگ های بلندکه ازقدیم درروستاهاي شهرستان رودسر  درحین گزیدگی ناشی ازگیاه گزنه برروی زخم مذکوراستفاده می شده وبیشتربه همین خاطرمعروف است.ضمناًهم اکنون پس ازگذشت سالیان متمادی،کشاورزان برنجکار درجهت تولیدگرمابرروی تخم نشای برنج درمنازل خودقبل ازشروع بکارکشاورزی ازپیلام استفاده می نمایندتاباگرمای تولیدشده ناشی ازتجزیه برگ  وساقه های پیلام،دانه یاهسته برنج(شلتوک)آماده بهره گیری درخزانه مزارع وسپس کشت گردد.

( گرزنه:گیاه گزنه که تیغ تیزی داشته وبه محض تماس بادستان،تیغ های ان دردست فرورفته وباعث دردواذیت وآزارشدید برروی پوست دست می شود.همچنین درجهت تهیه نوعی کوکوی محلی خوشمزه کاربردغذایی نیزدارد).

پامدور(پامادور):گوجه فرنگی.ازگویش های بازمانده زبان روسی که اززمان حضورروسهادرگیلان به گویش گیلکی واردگردیده است.

پیچه:گربه.

پیچاکوته:بچه گربه.آخاله:دایی.

پاوزار(به کسرواو):هرنوع کفش ودمپایی.

پله(به فتح پ ولام):برنج پخته شده.

پیرن(با تلفظ ؛ پی رن به فتح راء):پیراهن.

پیلاگوش:گوش بزرگ،گوش دراز.

پلپیس:کم ارزش،ناچیز.

پلپه:به فتح دوتا پ وسکون لام؛جای نگهداری گاو-گوسفندواسب درکندوج وتلمبارکه علف راداخل آن ریخته واین حیوانات آن رامصرف می کردند.

پیلاغلام:غلام بزرگ.اصطلاحاًبه شخص غلام نام ریش سفیدمحل ازگذشته  درگویش گیلکی خطاب شده است.

پسا پسا:عقب عقب،عقب گرد.بعضاًکنایه ازپسرفت.

پیشاپیشا:جلو جلو،جلوگرد.بعضاًکنایه ازپیشرفت وترقی.

پورد(به سکون راء):پل.

پور:اولین مرحله ازشخم زمین مزرعه برنج که باخیش انجام می شود.

پیش به دیمی:دمرخوابیدن.

پینیک:وصله لباس،وصله پارچه.

پاب رنه:پابرهنه.

پیول(بروزن شیر):تاول دست.

پیول(کسرپ ویاء):پول.

پول توو:پالتو.

پیسن کلاچ: کلاچ به معنای کلاغ.نوعی کلاغ حرام گوشت.کلاغ پیر.

پیلاکوت:فضول،آدم فضول.

پیسین(پیوسین) بروزن گیوتین:به کسی گفته می شودکه درفصل گرمالباس زمستانی می پوشد.

پنیردبیج:پنیربرشته ؛غذایی خوشمزه مخلوط ازپنیرسرخ کرده مخلوط با تخم مرغ -شوید-روغن درتابه.درماه مبارک رمضان بالاخص اوقات سحری چه درقدیم وچه درسالیان اخیربویژه توسط پیرمردان وپیرزنان روستاي وييلاقي استفاده می شود.

پرنگال(به فتح پ وراء وسکون نون):گرفتن دست کسی به حالت خشم وغضب.

پشم چوخاء:لباسی ساخته شده ازپشم گوسفندکه چوپانان به تن می کنند.

پت(به فتح یاکسرپ):بخش داخلی چوبهای پوسیده ساختمانی که به شکل پودرچوب نمایان می شود.دربین عموم اینطورمطرح می شودکه موریانه این بلارابه سرچوب می آورد.

پت(به فتح یاکسرپ):بخش داخلی چوبهای پوسیده ساختمانی که به شکل پودرچوب نمایان می شود.دربین عموم اینطورمطرح می شودکه موریانه این بلارابه سرچوب می آورد.

پسکیل:غیبت وپشت سرگویی.

پیلاکله(به فتح کاف وتشدیدلام):کله بزرگ،سربزرگ.

پلت ولگ(به فتح پ ولام اول-فتح واووسکون لام):درختی که برگهای ضعیف داشته وبرگ ریزان زودرس پاییزی دارد.

پیلانه(به تشدید نون،تلفظ دیگرآن پیلاان،به تشدید نون):مادربزرگ.

{ان(به تشدید نون):مادر،مادربزرگ}

پئیز(به فتح پ):پاییز.

پیتار:مورچه.

پیوشگال(پیشکال):تفاله.

{چیی پیوشگال:تفاله چای}.

پیتونوک:نوعی پونه خوراکی معطرکه خودروبوده وجایگاه ارزشمندی دربین بانوان آشپزاملشی دارد.

حرف ت:

ترش واش:نوعی سبزی خودرودرباغات چای وحاشیه مزارع برنج ومراتع سرسبزکه برای تهیه نوعی خورشت خوشمزه استفاده می شود.

تومان(بیجامه):نوعی پوشیدنی راحتی درخانه حین استراحت درمنزل.شایدتعبیری دیگرازواژه پیژامه لاتین می باشد.

تره(تر)باکسرراء:برای تو،تورا.

تصیق(باتشدیدصاد):تصدیق،گواهینامه راهنمایی ورانندگی.

تشک(به فتح باء وسکون شین):هسته میوه های هسته دارنظیر؛آلوچه و...

توماناکون(مرکب ازتوما+ناکون):تمام کن.

توم(تیوم):نهال آماده(شکوفه ریززده)برنج جهت نشاء.

توم خال(توم بجارخال یا تیوم بیجارخال مرکب از توم یاتیوم+بجارخال):توم یاتیوم هموان نهال برنج است که سبزگردیده جهت کاشتن نهایی درمزرعه برنج آماده می شود،بجارخال یابیجارخال همان مزرعه برنج می باشد.

تله(به فتح تاء ولام):خروس.

تال:علف،نوعی پیچک.

تل خاصی(معنای تحت اللفظی دارای خاصیت تلخ):علف هرزبدبوکه بمحض تماس بالب وصورت باعث سوزش شدیدوایجادحساسیت پوستی می گردد.

تیته:شکوفه درختان.

تبریزی:درخت سپیدار.

تولومه(تولوم):گاونرکوچک.

تک(به فتح تاء):پهلوی کمر.

تک دن(به فتح تاء کاف ودال):تکیه دادن.

تیت بول:سنجاقک.

توسک محله(به فتح سین-سکون کاف):توسکا محله نیزگفته شده است.روستایی سرسبز-زیباوزیارتی درمجاورت روستای کیاکلایه بادرختان قوی پیکروسربرافراشته توسکا.

تیول(بروزن فیوج):گل،خاک گل مخلوط باآب.

تسکه دل(به فتح تاء-سکون سین-فتح کاف):آدم عجول.

ترف(طرف به فتح تاء یا طاء-سکون راء):ترب،تربچه.

تی:مال تو.

تی شینی:مال تو.

ترتن گوله(به فتح تای اول-سکون راء-فتح تای دوم ولام):شاداب ونورسیده،تازه،ترگل برگل.

توش:آدم عنق،عبوس واخمو.

تی یان(تی ین):قابلمه بزرگ مسی که درپخت پلوی مراسمات عروسی وعزاداری استفاده می شود.

تن چه(به فتح تاء-سکون نون وکسرچ):دیگ،دیگ کوچک.

توربه(به سکون راء وفتح باء):توبره.

تپوس(به فتح تاءوتشدید پ):چاق،آدم چاق.

توسونگال:نوعی سوسک،کنایه ازسیاهی وتاریکی.درگویش گیلکی وگالشی شرق گيلان سیاه توسونگال هم گفته می شود.

تارو:جاروی دستی سنتی شرق گيلان که ازساقه ای درختی شبیه بلال ساخته می شودودرقدیم نقش جاروبرقی منازل راایفاءمی کرده است.

تلار:بالکن خانه های قدیمی.درگویش های گیلکی «پس تلارو بس تلار»نیزگفته شده است.

تونوکه(به فتح کاف):شورت،زیرپوش.

تور:تبر.

تخم جو:شلتوک.

توساردار:درخت توسکا.به لغت توسکامحله نیزمراجع گردد.

توک:نوک،کنایه ازبینی ودماغ.

توشکه(به سکون شین وفتح کاف):گره گره بزرگ.کنایه ازمعضلاتی که درراه موفقیت انسان ایجادمی شود.

تاسیان:ترسناک ،ترس ناشی ازتنهایی.

تور:دیوانه.

 

تره بوتم(به ضم تای دوم):به توگفتم.

تره بوتم(به فتح تای دوم):بهت گفته ام.

تره بوتوبوم:قبلاًبهت گفته بودم.

تیورونگی:مترادف فوچومسن گیلکی به معنای خم شدن.

تیوت:توت.

تخته سر:مرده شورببرن.

تو هدم(به فتح هاء ودال):انداختم.

ترهدم(به فتح تاء وکسرراء):به تودادم.

توهد(به فتح هاء وسکون دال):بنداز.

(هدی(بروزن ددی):بده.)

(هندی(بروزن مندی):نده.)

تشیف:تشریف.

تشیف بدار:تشریف داشته باش.

تشیف بدارین:تشیف داشته باشین.

تشیف بوبور:تشریف ببر.

تشیف بوبورین:تشریف ببرین.

تاایسه:تاالان.

حرف ث:

ثیثه(سیسه):لثه دهان.